شهرهای جدید ایران

 

 

شهرهای جدید قبل از انقلاب اسلامی

   قبل از انقلاب اسلامی شهرهای جدید بدون برنامهریزی و طراحی و بیشتر در ارتباط با نیازها، سیاستها و برنامه‍های توسعه صنعت نفت یا برنامههای صنعتی و به صورت شهركهای مسكونی ایجاد شدند، شهركهای نفتی، معدنی، صنعتی، مسكونی، تجاری، نظامی و ... همگی از عدم نگرش و بینش اجتماعی در برنامهریزیها و طراحی‍ها دلالت دارد.

   عمدهترین اقدامات در این زمینه به دهه 1340 بر میگردد كه مصادف است با تأسیس وزارت آبادانی و مسكن توسط دولت و آغاز تهیه طرحهای جامع شهری و بسیاری قوانین مربوط به توسعه شهری همزمان با تحولات این دهه،شهركهای صنعتی و مسكونی در ابعاد و اندازه های مختلف، خودجوش یا برنامهریزی شده، ایجاد گردید و بعدها مجتمعهای شهری جدید در گسترش شهر ادغام شدند كه نمونههای آن در اطراف تهران و دیگر شهرهای بزرگ كشور وجود دارد.

   با رشد سریع شهرنشینی و ایجاد شهركها شاید ایجاد شهرهای جدیدی توسط دولت بودهایم كه نمونه آنها شهرهای صنعتی، نفتی و معدنی است. اندیمشك یكی از نقاط جدیدی است كه در كنار ایستگاه راه آهن ایجاد شد و بعداً تبدیل به شهر گردید. آبادان، بندر امام خمینی، بندر تركمن، شهر جدید دزفول، شهر زرند كرمان، مرودشت فارسی، شوشترنو، سنندج، بانه، پیرانشهر، بناب، اراك، مریوان، سلماس(بعد از زلزله 1310) و شهركهای اطراف تهران و كرج و دیگر شهرهای بزرگ، همگی در شرایط رشد شتابان شهری یا ناشی از وقایع غیر مترقبه و یا بر حسب ضرورت فعالیتهای جدید به وجود آمدند. تمامی شهرهای فوق الذكر بدون برنامه جامع و مدون شكل گرفته كه دولت در ایجاد و شكلدهی آنها به عنوان شهر نقش تعیینكننده داشته است (رهنمایی، 1377 : 24)

   شهر آبادان یكی از شهرهای جدید دیگر است كه در قرن بیستم با پیش بینی جمعیت 300 هزار نفر با حمایت دولت ایجاد شد. این شهر دارای محلههایی همچون باغ شهرهای انگلستان است ولی سیما و ریخت شهر از تفاوتها و ناهماهنگیهای اجتماعی _ فضایی حكایت دارد. همچنین تركیب ناموزون جمعیت و قشربندی اجتماعی در كالبد شهر (وجود افراد خارجی و مدیران ایرانی و جمعیت بومی) مسائل و مشكلات اجتماعی برشماری در پی داشته است. شاهین شهر اصفهان از شهرهای دیگری است كه بنای اولیه آن با برنامهریزی و طراحی در سال 1355 گذاشته شد. اما این شهر نیز با مشكلات اجتماعی و فرهنگی فراوانی روبروست.

   فولاد شهر اصفهان و هرچند به‌عنوان یكی از بهترین شهرهای جدید قبل از انقلاب از آن یاد میشود كه با طرح جامع شهر توسط مهندسان شوروی سابق و متخصصان ایرانی طراحی و ساخت آن در سال1346 شروع شد ولی نتوانست پاسخگوی تمام مسائل ساكنان باشد، و همانند یك پادگان حیات اجتماعی آن خشك و بی روح است و ساكنان تعلق خاطری به شهر ندارند.

   شهر جدید سرچشمه یك شهر برنامهریزی و طراحی شده نواحی معدنی است كه بیش از 70% جمعیت آن را اهالی استان كرمان تشكیل می دهند. اهالی تعلق خاطری به این شهر ندارند و همه خود را غریب، ساكن موقت و مسافر می دانند.

   در مجموع تمامی شهرهای ایجاد شده توسط دولت قبل از انقلاب و حتی بعد از انقلاب همه نارسائیها و كاستی‍های خدماتی، تسهیلاتی، معضلات و مشكلات اجتماعی و فرهنگی بیشماری دارند كه طی آن شهرسازی مقدم بر شهرنشینی تحقق یافته است.

 

شهرهای جدید بعد از انقلاب اسلامی:

   بعد از انقلاب اسلامی با حمایت دولت، تهیه طرحهای توسعه، عمران و حوزه نفوذ شهرها، به جای طرحهای جامع تصویب شد. از این پس قرارداد تهیه طرحهای جدید برای شهرها تحت این عنوان با مهندسان مشاور و سازمانهای مربوط بسته شد.

   قرارداهایی نیز جهت تجدید نظر در طرحهای جامع قبلی بسته شده و اهداف و سیاستهای قبلی مورد تجدید نظر كلی قرار گرفتند. پس از انقلاب طرحهای شهرسازی به مفهوم فراشهری مطرح شد و طرحهای جامع شهرستان و اسكان 90 مطرح گردیدند. در داخل شهرها و یا در كنار آنها نیز طرحهای آماده سازی زمین، طراحی و اجرای بزرگراه‍های شهری، طراحی و ایجاد پاركها و فضاهای سبز و ... مدنظر قرار گرفتند. شاید مهمترین اقدام شهرسازی كه توسط دولت پس از انقلاب انجام گرفت برنامهریزی ایجاد شهرهای جدید است. (مروجی و مشهدی زاده، سال 1375: 275)

منبع:   http://kalantari86.persiangig.com